Autor wpisu
Rafał Dowgier
profesor doktor habilitowany nauk prawnych, pracownik Katedry Prawa Podatkowego na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku; członek Zespołu Eksperckiego ds. Lokalnego Prawa Podatkowego
Zwracam się z uprzejmą prośbą o zajęcie stanowiska w kwestii prawidłowego opodatkowania podatkiem od nieruchomości właścicieli lokalu niemieszkalnego (użytkowego), który zgodnie z zapisami zawartymi w akcie notarialnym nabyli małżonkowie, którzy oświadczyli, że nabycia dokonują w celu prowadzenia przez żonę działalności gospodarczej.
Zgodnie z zaświadczeniem o dokonaniu wpisu do „Ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Miasto ……..”, do ewidencji została wpisana placówka niepubliczna o nazwie: „Niepubliczna Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna..”, prowadzona przez żonę jako organ prowadzący.
Lokal jest w całości wykorzystywany na prowadzenie niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Proszę o wskazanie, w jaki sposób należy opodatkować podatkiem od nieruchomości ww. lokal? Jaką stawkę podatku od nieruchomości należy zastosować w przypadku opodatkowania udziału ½ posiadanego przez męża, który nabył ten lokal jako osoba fizyczna, nieprowadząca działalności gospodarczej?
W pierwszej kolejności należy rozważyć zastosowanie w sprawie zwolnienia z podatku od nieruchomości, o którym mowa w art. 7 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 707). Zgodnie z tym przepisem od podatku od nieruchomości zwalnia się publiczne i niepubliczne jednostki organizacyjne objęte systemem oświaty oraz prowadzące je organy, w zakresie nieruchomości zajętych na działalność oświatową. Zwolnienie to ma przede wszystkim podmiotowy charakter. Nie może z niego korzystać inny podmiot niż jednostka objęta systemem oświaty albo prowadzący ją organ. W stanie faktycznym sprawy ma to znaczenie o tyle, że lokal niemieszkalny jest współwłasnością małżonków, z których tylko jeden prowadzi jednostkę oświatową.
W takim przypadku zasadniczo zastosowanie znalazłby art. 3 ust. 6 u.p.o.l. zgodnie z którym „Zasady odpowiedzialności solidarnej za zobowiązanie podatkowe, o której mowa w ust. 4, nie stosuje się, jeżeli jeden lub kilku współwłaścicieli lub posiadaczy jest zwolnionych od podatku od nieruchomości albo nie podlega temu podatkowi. W takiej sytuacji obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na współwłaścicielach lub posiadaczach, którzy podlegają podatkowi od nieruchomości oraz nie są zwolnieni od tego podatku, w zakresie odpowiadającym ich łącznemu udziałowi w prawie własności lub posiadaniu.” Z przepisu tego wynika więc, zasadniczo, że żona może skorzystać ze zwolnienia i nie będzie płaciła podatku, a mąż powinien taki podatek zapłacić. Problemem jest jednak to, że przypisanie podatku dla męża powinno mieć miejsce w oparciu o jego udział w prawie własności, a małżonkowie najczęściej w ramach wspólności majątkowej małżeńskiej nie posiadają udziałów – majątek jest współwłasnością łączną. Z tego względu na tle analizowanej regulacji można przyjąć dwie koncepcje:
1) założenie o równości udziałów, co prowadziłoby do tego, że żona jest zwolniona w zakresie ½ powierzchni użytkowej lokalu, a mąż płaci podatek od ½ powierzchni tego lokalu. Stawka podatku od lokalu, który jest niemieszkalny powinna być naliczona z działalności gospodarczej, o ile taka działalność jest w całym budynku przez żonę prowadzona, a należy przyjąć, że tak jest. Wprawdzie z art. 170 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2025 r. poz. 1043 ze zm.) wynika, że prowadzenie szkoły lub placówki, ich zespołów albo innej formy wychowania przedszkolnego, nie jest klasyfikowane jako działalność gospodarcza, ale nie dotyczy to poradni psychologiczno-pedagogicznych. W art. 2 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe są one wymienione obok placówek oświatowych. Są to więc jednostki objęte systemem oświaty, ale ich prowadzenie może stanowić działalność gospodarczą.
2) brak udziałów powoduje, że ze zwolnienia będzie korzystać mąż i żona. Nie jest bowiem możliwe przypisanie podatku wg udziału do męża. Zastosowanie w takiej sytuacji zwolnienia do całej nieruchomości dopuszcza Minister Finansów w piśmie z 6 kwietnia 2018 r. nr PS2.844.42.2018 (niepubl.) dotyczącym zwolnienia z podatku od nieruchomości zajętej na prowadzenie zakładu pracy chronionej prowadzonej przez jednego ze współmałżonków: „Wspólność ustawowa małżonków uznawana jest za współwłasność łączną, która - co podnosi Dyrektor Departamentu Podatków Sektorowych, Lokalnych oraz Podatku od Gier - charakteryzuje się tym, że w czasie jej trwania małżonkowie nie mają określonych udziałów. Uzasadnia to, że w ocenie Ministerstwa Finansów, stosowanie zwolnienia wobec całej nieruchomości” (cyt. Za R. Dowgier, L. Etel, G. Liszewski, B. Pahl (w:) R. Dowgier, L. Etel. G. Liszewski, B. Pahl, Podatki i opłaty lokalne. Komentarz, Warszawa 2020).
Spośród wskazanych stanowisk opowiedziałbym się jednak za pierwszym z nich i odrzucił możliwość zastosowania podmiotowego zwolnienia do męża, który nie spełnia warunku z art. 7 ust. 2 pkt 2 u.o.p.l.