Autor wpisu
Rafał Dowgier
profesor doktor habilitowany nauk prawnych, pracownik Katedry Prawa Podatkowego na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku; członek Zespołu Eksperckiego ds. Lokalnego Prawa Podatkowego
Rolnik ma przyznaną ulgę inwestycyjną, obecnie przechodzi na rentę chorobową KRUS, więc oddał w dzierżawę w myśl przepisów KRUS całe gospodarstwo siostrzeńcowi. Siostrzeniec jest ubezpieczony w ZUS, ale jest już podatnikiem z gospodarstwa z dzierżawy z matką i dojdzie mu jeszcze grunt do opodatkowania z dzierżawy od wymienionego rolnika. Czy ulga inwestycyjna przechodzi na młodego dzierżawcę, a także czy należałoby podciągnąć pod tą ulgę te grunty, które wydzierżawił wcześniej od matki? Czy dzierżawca nie jest następcą prawnym? I czy można tu zastosować art. 13d ust. 5 ustawy o podatku rolnym?
Następstwo prawne, to w kontekście podatków, instytucja uregulowana w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2026 r. poz. 622). Są nimi generalnie spadkobiercy oraz podmioty powstałe w wyniku przekształcenia. W tych kategoriach, wskazanych w art. 93 i nast. o.p., nie ma jednak osób, które przejęło gospodarstwo rolne na podstawie przepisów o KRUS. Z kolei w przypadku podatku rolnego, w art. 13d ust. 5 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym (Dz.U. z 2025 r. poz. 1344) wskazuje się, że kwota ulgi inwestycyjnej niewykorzystana przez podatnika przechodzi na jego następców, jeżeli gospodarstwo rolne zostało nabyte stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub w drodze dziedziczenia. Użyte w tym przepisie pojęcie „nabycie” odwołuje się do dwóch tytułu: dziedziczenia oraz objęcia gruntów w oparciu o przepisu o KRUS. W tym ostatnim przypadku podstawę prawną przejęcia prawa do ulgi wyjaśniono w piśmie Zastępcy Dyrektora Departamentu Podatków Lokalnych i Katastru z 11.01.2005 r. LK-1377/LP/04/KD w sprawie prawa do niewykorzystanej kwoty ulgi inwestycyjnej w podatku rolnym w przypadku przekazania gospodarstwa rolnego w celu otrzymania renty strukturalnej. Wskazano w nim, że „Artykuł 13d ust. 5 ustawy z 15.11.1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.) stanowi, iż kwota ulgi inwestycyjnej niewykorzystana przez podatnika przechodzi na jego następców, jeżeli gospodarstwo rolne zostało nabyte stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub w drodze dziedziczenia. (…) Zgodnie z art. 84 i 85 ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat (następcę) własność (udział we współwłasności) i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Umowa z następcą, a także umowa w celu wykonania umowy z następcą (przenosząca własność gospodarstwa rolnego na następcę), powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.”
Umowa z następcą nie jest więc umową dzierżawy zawieraną stosownie do przepisów o KRUS. Konsekwencją powyższego jest to, że w opisanym w pytaniu stanie faktycznym prawo do kontynowania ulgi inwestycyjnej nie przejdzie na dzierżawcę pomimo tego, że stanie się on podatnikiem podatku rolnego. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 u.p.r. jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały w całości lub w części wydzierżawione na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów dotyczących uzyskiwania rent strukturalnych, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca.