Autor wpisu
Rafał Dowgier
profesor doktor habilitowany nauk prawnych, pracownik Katedry Prawa Podatkowego na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Białymstoku; członek Zespołu Eksperckiego ds. Lokalnego Prawa Podatkowego
Działka stanowiła współwłasność małżeństwa, które w tym zakresie skorzystało ze zwolnienia i ulgi z tytułu nabycia gospodarstwa rolnego. Następnie małżonkowie sprzedali ¾ udziału w tych gruntach. Nabywca będzie miał odrębne konto z innymi osobami, a więc czy będzie mu się należała ulga z tytułu zakupu tego udziału? Według nas nie, bo w ustawie jest zapis o własności, przy współwłasności odpowiada solidarnie za całość a kupuje tylko udział.
Stosownie do art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2025 r. poz. 1344) zwalnia się z podatku rolnego grunty przeznaczone na utworzenie nowego gospodarstwa rolnego lub powiększenie już istniejącego do powierzchni nieprzekraczającej 100 ha:
a) będące przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego, nabyte w drodze umowy sprzedaży,
b) będące przedmiotem umowy o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste,
c) wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, objęte w trwałe zagospodarowanie.
Wskazane zwolnienie stosowane jest na wniosek i przyznawane jest w drodze decyzji (art. 13d ust. 1 u.p.r.).
Warunkiem zastosowania zwolnienia jest m.in. nabycie w drodze umowy sprzedaży prawa własności lub prawa wieczystego użytkowania. Współwłasność należy traktować jako rodzaj własności, co wynika z art. 195 kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). Zatem, w mojej ocenie, również nabycia udziału w prawie własności uprawnia do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie. Zatem w analizowanym stanie faktycznym nabywca udziału w prawie własności gruntu może złożyć wniosek o zwolnienie i powinno być mu ono przyznane. Powstaje jednak problem związany z tym, że skoro przy współwłasności obowiązek podatkowy ciąży na współwłaścicielach solidarnie, to czy zastosowanie zwolnienia na wniosek i wobec tylko jednego ze współwłaścicieli, może powodować zwolnienie z podatku również pozostałych? W stanie faktycznym sprawy ważne jest też to, że małżonkowie, który zbyli udział, już wcześniej skorzystali ze zwolnienia i teraz nic nie nabywają.
Rozwiązania wskazanego problemu należy, w mojej ocenie, poszukiwać w art. 3 ust. 7 u.p.r. Zgodnie z nim „Zasady odpowiedzialności solidarnej za zobowiązanie podatkowe, o której mowa w ust. 5, nie stosuje się, jeżeli jeden lub kilku współwłaścicieli (posiadaczy) jest zwolnionych od podatku rolnego albo nie podlega temu podatkowi. W takiej sytuacji obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na współwłaścicielach (posiadaczach), którzy podlegają podatkowi rolnemu oraz nie są zwolnieni od tego podatku, w zakresie odpowiadającym ich łącznemu udziałowi w prawie własności lub posiadaniu.” Zatem, jeżeli tylko nabywca udziału spełnia warunki do zwolnienia, to po udzieleniu mu go stosowną decyzją, grunt należy opodatkować w ten sposób, że od ¼ obowiązek podatkowy będzie ciążył solidarnie na małżonkach, a od ¾ na nowym nabywcy udziału. Zniesienie solidarnego charakteru obowiązku podatkowego spowoduje więc, że małżonkowie będą zobowiązani solidarnie do zapłaty podatku od powierzchni gruntów odpowiadającej udziałowi w ¼, a nowy nabywca będzie wyłącznym podatnikiem w odniesieniu do gruntów odpowiadających ¾ udziału. Ponieważ na grunty gospodarstwa rolnego mogą składać się grunty o różnych klasyfikacjach, moim zdaniem, właściwe jest zastosowanie do każdej z tych klasyfikacji odpowiedniej proporcji (1/4 i ¾), a następnie przypisanie tych gruntów do poszczególnych podatników.